وقتی برای خفنتر دیده شدن، خودِ واقعیمان را دفن میکنیم
بازی با واقعیت، به قیمت شخصیت؟
حتماً برای شما هم پیش آمده که در یک جمع نشسته باشید و کسی داستانهایی از زندگیاش تعریف کند که خیلی بیشتر از آنچه به نظر میرسد، رنگوبوی اغراق یا حتی دروغ دارد. حرفهایی درباره شغل، روابط، پول، یا موقعیتی که او را «خفنتر» نشان میدهد. گاهی هم خودمان در این نقش فرو رفتهایم. بیآنکه ثروتی داشته باشیم، خود را ثروتمند جلوه دادهایم. بیآنکه واقعاً موفق باشیم، نقاب موفقیت زدهایم. چرا؟ چون میخواستیم در چشم دیگران، ارزشمندتر، خاصتر، خواستنیتر دیده شویم. اما سؤال اینجاست: این دروغ ها واقعاً چه کارکردی دارند؟ آیا ما را به موفقیت نزدیکتر میکنند، یا از خود واقعیمان دورتر؟ و آیا اصلاً این مسیر «خفن دیده شدن» مسیر رشد است یا سقوط آرام؟
دروغ هایی برای خفنتر دیده شدن: چرا اینقدر وسوسهانگیزند؟
در روانشناسی، نوع خاصی از دروغ وجود دارد که به آن دروغهای تقویتکنندهی خود میگویند. اینها همان دروغهایی هستند که فرد میگوید تا خودش را بهتر، موفقتر، باهوشتر، یا ثروتمندتر نشان دهد. برخلاف دروغهای مصلحتی، که گاهی برای محافظت از دیگران گفته میشود، این نوع دروغها عموماً ریشه در نیازهای ارضا نشده درونی دارند؛ نیاز به تأیید، دیده شدن، پذیرفته شدن و تحسین. در پژوهشی نشان داده شد که افراد با عزتنفس پایینتر، بیشتر تمایل دارند دروغهایی برای بزرگتر جلوه دادن خود بگویند. این افراد به دنبال جبران خلأهای روانی درونی از طریق تصویرسازی بیرونی هستند.
پویایی دروغ و «توهم رشد» چرا خطرناک است؟
دروغهایی که صرفاً برای «خفنتر» دیده شدن گفته میشوند، در ابتدا ممکن است نتایج مثبتی داشته باشند؛ فرد مورد توجه قرار میگیرد، حتی گاهی به هدفی مثل جذب یک فرد خاص، شغل یا فرصت خاص هم میرسد. اما این تمام ماجرا نیست. با ادامه دادن این مسیر، فرد کمکم اسیر تصویری میشود که از خودش ساخته است. این تصویر، دیگر یک ابزار موقتی نیست، بلکه بخشی از هویت فرد میشود. در واقع، او دیگر نمیتواند به راحتی از آن جدا شود، چرا که بازگشت به خودِ واقعی، برایش دردناک و ترسناک است. در آزمایشی در دانشگاه MIT، شرکتکنندگان به دو دسته تقسیم شدند: گروهی که درباره موفقیتهایشان صادق بودند و گروهی که اغراق کردند. در طول یک بازه ۶ ماهه، گروه اول از رشد اعتماد به نفس و رضایت از زندگی بیشتری گزارش دادند، در حالی که گروه دوم درگیر اضطراب اجتماعی، ترس از افشا شدن و حتی علائم افسردگی بودند.
پشت پرده این دروغها چیست؟
برای اینکه بفهمیم چرا برخی افراد مدام دروغ میگویند تا تصویری «خفن» از خود نشان دهند، باید نگاهی به الگوهای تربیتی، باورهای فرهنگی و تجارب اولیه زندگی بیندازیم. اگر کودکی در خانوادهای بزرگ شده باشد که ارزش فرد فقط در موفقیت مالی یا تحصیلی سنجیده شده، طبیعی است که او در بزرگسالی نیز برای حفظ این ارزش، از دروغ بهعنوان ابزار دفاعی استفاده کند. همچنین در دنیای امروز که رسانههای اجتماعی پر از زندگیهای «فیلتر شده» هستند، فشار برای کامل و موفق دیده شدن بیشتر از همیشه است. تحقیقات دانشگاه کلمبیا نشان داده که استفاده مداوم از شبکههای اجتماعی با افزایش احتمال دروغپردازی برای مقایسه اجتماعی مرتبط است.
صداقت با خود مسیری برای رشد درونی
یکی از مهمترین نکاتی که باید به آن توجه کنیم، این است که دروغ گفتن برای خفن دیده شدن، اغلب نشانهی ترس از پذیرفته نشدن است. این افراد، بهجای مواجهه با ضعفهایشان، با دروغ آنها را میپوشانند. اما چه میشد اگر بهجای پنهان کردن واقعیت، آن را میپذیرفتیم و بهانهای میکردیم برای رشد؟ تمرین صداقت با خود، همانجاست که همه چیز شروع میشود. یعنی وقتی تنها هستی، از خودت بپرسی:
- آیا آنچه گفتم واقعاً واقعیت داشت؟
- چرا خواستم خفنتر دیده شوم؟
- از چه چیزی میترسیدم؟
این سؤالات، ما را به لایههای عمیقتری از خودمان میبرد. جایی که میتوانیم ببینیم درد واقعی ما چیست و از آن نقطه، مسیر رشد را آغاز کنیم.
دروغ، مانعی بر سر راه تغییر واقعی
وقتی دروغ میگوییم، حتی اگر دیگران را قانع کنیم، یک نفر را فریب دادهایم که مهمترین فرد در مسیر زندگی ماست: خودمان. فردی که مدام با دروغ زندگی میکند، هیچگاه تصویر روشنی از نقطهی شروع ندارد. بنابراین نمیداند چطور باید حرکت کند و اصلاً کجا باید برود. دروغ، یک چرخهی معیوب ایجاد میکند:
تکرار → احساس پوچی → فاصله بیشتر از خود واقعی → تقویت دروغ → تأیید بیرونی موقتی → دروغ برای جبران → کمبود . تنها راه رهایی از این چرخه، بازگشت به خود واقعی و شجاعت در پذیرش ناتوانیها و نقصهاست. این، نقطهی شروع قدرت واقعی ماست.
پیشنهادهایی برای تمرین صداقت:
- ژرنالنویسی شبانه: هر شب چند دقیقه درباره وقایع روز و جایی که احساس کردی نقاب زدی، بنویس. بدون قضاوت، فقط بنویس.
- خودافشاگری تدریجی: سعی کن در جمعهای صمیمی، واقعیت را به زبان بیاوری. مثلاً بهجای ادعای موفقیت، بگو: «تازه دارم مسیرم رو پیدا میکنم، هنوز خیلی مونده».
- مدیتیشن با نیت صداقت: روزی ۵ دقیقه، با نیت پذیرش خودت در لحظه حال بنشین و فقط نفس بکش. تمرکز بر «همین چیزی که هستی» معجزه میکند.
- کم کردن زمان حضور در شبکههای اجتماعی: چون مقایسهگری دائمی ایجاد میکند و میل به تصویرسازی جعلی را تقویت میکند.
منابع علمی مورد استفاده در نوشتن مقاله و لینک مطالعه آنها:
- Goffman, E. (1959). “The Presentation of Self in Everyday Life.”
- https://en.wikipedia.org/wiki/The_Presentation_of_Self_in_Everyday_Life
- Twenge, J. M., et al. (2017). “Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents.”
Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study – ScienceDirect
دیدگاهتان را بنویسید